31 Temmuz 2016’da yayımlanan 669 sayılı KHK ile askerî eğitim sistemi köklü biçimde yeniden düzenlendi; bu süreçte askerî liselerden harp okullarına ve astsubay meslek yüksekokullarına kadar toplam 16.409 kişi askerî okuldan atıldı. O tarihte mezuniyetlerine bir ay kalmış, subay veya astsubay olarak mezun olacak askerî öğrencilerin ise subay veya astsubaylığa nasıpları yapılmadı. Askerî öğrencilerin okullarıyla ilişikleri kesilirken kendilerine herhangi bir somut gerekçe sunulmadı. Takip eden yıllarda ise hükümet, bu işlemlerin hukuki ve toplumsal meşruiyetini güçlendirmek ve oluşan algıyı sürdürmek amacıyla eski askerî öğrencileri art arda ceza soruşturmaları ve operasyonların hedefi hâline getirdi. Bu süreç, öğrencilerin hukuka aykırı şekilde okullarından uzaklaştırılmalarına karşı hak arama yollarını etkisizleştiren; aynı zamanda kamuoyu nezdinde onları suçlu veya bir örgütle bağlantılı kişiler olarak gösteren bir uygulamaya dönüştü. Operasyonların ortak ve belirleyici noktası, hedef alınan kişilerin KHK ile askerî öğrencilik statüleri sona erdirilmiş eski öğrenciler olmasıydı. Binlerce eski askerî öğrenci hakkında yürütülen soruşturmalarda ileri sürülen gerekçeler ise, kişilerin somut ve bireyselleştirilmiş eylemlerinden ziyade, sonradan suçlama ölçütüne dönüştürülen çeşitli kayıt, bağlantı ve değerlendirmelere dayandırıldı. Yıllar öncesine ait iletişim kayıtları, ankesörlü veya sabit hat eşleştirmeleri, ByLock, aday numarası ve tanık beyanları gibi unsurlar üzerinden yürütülen ceza soruşturmaları ve operasyonlarla karşı karşıya kaldı. Bu arşiv, 2016’dan bugüne uzanan süreci belgelemek ve hukuka uygun hayat faaliyetlerinin suçlama kriterlerine dönüştürülmesine itiraz etmek için kuruldu. Masumiyet açıklama yükümlülüğü değildir; ispat yükü suçlanan kişide değil, suç isnadında bulunan makamdadır.
31 Temmuz 2016, askerî öğrenciler açısından yalnızca eğitim kurumlarının yeniden yapılandırıldığı bir tarih olmadı. O gün yayımlanan 669 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile askerî eğitim sistemi köklü biçimde değiştirildi; Harp Akademileri, askerî liseler ve astsubay hazırlama okulları kapatıldı, Millî Savunma Üniversitesi kuruldu ve mevcut öğrencilerin askerî öğrencilik statülerine ilişkin yeni düzenlemeler getirildi.
Millî Savunma Bakanlığının TBMM’ye verdiği yazılı cevapta, 4.090 askerî lise öğrencisi, 6.140 astsubay meslek yüksekokulu öğrencisi ve Kara, Deniz ve Hava Harp Okulları ile Gülhane Askerî Tıp Akademisi ve Hemşirelik Yüksekokulundaki 6.179 lisans öğrencisi olmak üzere toplam 16.409 kişinin askerî öğrencilik statüsünü kaybettiği açıklandı.
Bu işlem, her öğrenci hakkında ayrı ayrı verilmiş bir ceza mahkûmiyetinin sonucu değildi. 669 sayılı KHK’daki öğrenci düzenlemesi, mevcut kurum ve statüleri esas alan toplu bir yeniden yapılandırma niteliğindeydi. Askerî lise öğrencilerinin sivil okullara, yükseköğretim öğrencilerinin ise puanları dikkate alınarak sivil yükseköğretim kurumlarına yerleştirilmesi öngörüldü. Mezuniyet aşamasındaki öğrenciler de subay veya astsubay olarak nasbedilmedi.
Dönemin Millî Savunma Bakanı Fikri Işık, 1 Ağustos 2016’daki açıklamasında askerî uzmanların öğrencilerin yüzde 95’inin hükûmetin “FETÖ/PDY” olarak adlandırdığı yapıyla ilişkili olduğunu söylediğini aktardı. Bu açıklama, 16.409 öğrencinin her biri bakımından bireyselleştirilmiş bir delil veya yargı kararı ortaya koymuyordu.
Bu arşiv askerî öğrencilerin masumiyetlerini devlete kanıtlamak zorunda oldukları düşüncesini reddeder. Asıl açıklama yükümlülüğü, kanunda suç olmayan hayat faaliyetlerini yıllar sonra suçlama kriterlerine dönüştüren kamu makamlarındadır.
Bir öğrencinin neden belirli bir okulda okuduğunu, neden bir telefondan arandığını, neden bir uygulama kullandığını veya başka bir kişinin neden kendisi hakkında konuştuğunu açıklaması beklenemez. Bunlar masumiyetin şartları değildir.
Haberleşmek, eğitim görmek, insanlarla görüşmek ve hayatın olağan akışı içindeki yasal faaliyetlerde bulunmak temel hakların kullanılmasıdır. Devlet bu hakların kullanımını suç karinesine dönüştürdüğünde mesele artık yalnız bir delilin teknik doğruluğu değil, doğrudan hak ve özgürlüklerin kriminalize edilmesi meselesidir.
Askerî öğrenciler bakımından mesele 2016 yılında okulların kapatılmasıyla sona ermedi. İzleyen yıllarda eski öğrencilerin bir bölümü hakkında ankesörlü veya sabit telefon kayıtları, HTS eşleştirmeleri, ByLock kullanımı iddiaları, aday numarası ve kodlamalar, tanık veya etkin pişmanlık beyanları gibi unsurlar üzerinden soruşturmalar ve operasyonlar yürütüldü. Bu arşiv, sonraki yıllardaki bu işlemlerin 2016’da oluşan toplu suçluluk algısını nasıl etkilediğini ve bireysel ceza sorumluluğunun ne ölçüde gözetildiğini kaynaklar üzerinden inceler.
Bu arşivin incelediği temel sorunlardan biri şudur: Bir teknik kaydın mevcut olması ile bir suçun kanuni unsurlarının ispatlanmış olması aynı şey değildir. Bir telefon hattı kaydı, bir haberleşme uygulaması, üçüncü bir kişinin oluşturduğu kodlama veya bir tanığın kullandığı nitelendirme; kişinin bilgi, kast ve hiyerarşik örgüt üyeliğini kendiliğinden kanıtlamaz.
Süreç eğitim hakkıyla da sınırlı kalmadı. Askerî öğrencilik statüsünü kaybeden bazı kişiler bakımından askerî okulda geçirilen sürenin zorunlu askerlik hizmetinden tam olarak sayılmaması, daha sonra yeniden zorunlu askerlik yükümlülüğü doğurdu. Bu arşiv eğitim, meslek, askerlik, çalışma, itibar ve özgürlük alanlarında ortaya çıkan sonuçları aynı tarihsel sürecin parçaları olarak belgeler.
Askerî Öğrenciler İçin Adalet Arşivi bu nedenle kuruldu. Amaç, herhangi bir kişiyi topluca suçlu veya topluca suçsuz ilan etmek değildir. Amaç; 2016’dan bugüne askerî öğrenciler hakkında tesis edilen işlemleri, gerçekleştirilen operasyonları, mahkeme kararlarını ve kullanılan delil yöntemlerini tarihleri ve kaynaklarıyla kayda geçirmek; resmî iddialarla doğrulanmış olguları birbirinden ayırmak; kullanılan delillerin kanunilik, şahsi ceza sorumluluğu, masumiyet karinesi ve adil yargılanma hakkı bakımından ne ifade ettiğini incelemektir.
Bu arşiv aynı zamanda bir hafıza kaydıdır. Bir kişinin yıllar önce askerî okulda bulunmuş olması, geçmişine ait her verinin ilerleyen yıllarda otomatik biçimde suç deliline dönüşmesini haklı kılmaz. Toplu etiketler bireysel ceza sorumluluğunun, idari veya siyasi değerlendirmeler mahkeme kararının, varsayımlar ise somut delilin yerine geçemez.
On yıl sonra hâlâ cevaplanması gereken sorular vardır: Her öğrenci hakkında hangi işlem yapıldı? Hangi delile dayanıldı? Bu delil gerçekte neyi gösteriyor ve neyi göstermiyor? Yıllar içinde ortaya çıkan eğitim, meslek, askerlik, özgürlük ve itibar kayıpları nasıl giderilecek? Bu arşiv; yapılanların unutulmaması, askerî öğrencilerin toplu etiketlerle değil kendi fiilleri üzerinden değerlendirilmesi ve adalet talebinin kaynaklarla geleceğe taşınması için vardır.
Bu arşiv yalnız geçmişte ne olduğunu kaydetmek için değil; hukuka uygun davranışların suçlaştırılmasına itiraz etmek, hak kayıplarının tanınmasını ve giderilmesini talep etmek ve askerî öğrenciler hakkında oluşturulan toplu suçluluk anlatısına karşı bireyin haklarını savunmak için vardır.
Bir insanın ankesörlü, sabit veya başka bir telefondan aranması suç değildir. Haberleşme anayasal olarak korunan bir özgürlüktür; bir telefon kaydı kişinin düşüncesini, kastını, iradesini veya bir örgütün hiyerarşisine katıldığını kendiliğinden yaratmaz.
Bir insanın bir haberleşme uygulamasını indirmesi veya kullanması kendi başına suç değildir. Dijital haberleşme özgürlüğü, devlet tarafından sonradan kişiyi bir suç kategorisine yerleştiren otomatik bir kritere dönüştürülemez.
Bir insan hakkında üçüncü kişiler tarafından sayı, harf, kategori, aday numarası veya başka bir kod üretilmesi kişinin kendi fiili değildir. Kişiye ait olmayan bir sınıflandırma kişinin iradesi, düşüncesi, kastı veya suçu hâline getirilemez.
Bir tanığın, etkin pişmanlık kapsamında ifade veren kişinin veya başka bir şüphelinin bir insan hakkında kullandığı sözler, hakkında konuşulan kişinin kendi fiili değildir. Bir insan, başka bir kişinin sözlerini çürütmek suretiyle masumiyetini kanıtlamak zorunda değildir.
Bu bölüm sitenin editoryal değerlendirmesidir; haber, mahkeme kararı veya nötr kaynak özeti değildir.
Bu çocuklar bu okullara kendiliğinden girmedi. Onları seçen devletti. Sınava sokan devletti. Mülakatını yapan, sağlık kontrolünden geçiren, güvenlik araştırmasını yapan, üniformasını veren, yıllarca eğiten, disiplin altında tutan ve her gün denetleyen yine devletti. Kaç subaya, kaç astsubaya ihtiyaç duyulacağını devlet belirledi; o ihtiyaca göre kontenjan açtı, öğrenci aldı, yıllarca para, zaman ve emek harcadı. Bu gençlere “TSK’nın geleceğisiniz” denildi. Sonra aynı devlet, bir gecede kendi seçtiği ve kendi yetiştirdiği binlerce genci kapının önüne koydu.
Üstelik bunu kişi kişi işlenmiş suçları ortaya koyarak yapmadı. 16.409 askerî öğrenci bir anda askerî öğrencilikten çıkarıldı. Mezuniyetine haftalar kalmış, birkaç hafta sonra subay veya astsubay olacak gençlerin nasıpları yapılmadı. Yıllarca verilen eğitim, disiplin, askerî kültür, meslek bilgisi, devletin yaptığı yatırım ve bu insanların hayatlarından verdiği yıllar bir gecede yok sayıldı. Bir devlet, yıllarca yetiştirdiği insan kaynağını kendi eliyle çöpe attı. Bunun bedelini yalnız öğrenciler değil, Türk Silahlı Kuvvetleri ve ülke de ödedi.
Eğer bu insanların gerçekten öğrencilik yıllarında işlediği suçlar vardıysa, o zaman sorulması gereken soru son derece basittir: Neredeydiniz? Bu öğrenciler yıllarca sizin okulunuzdaydı. Sizin kışlanızdaydı. Sizin komutanlarınızın önündeydi. Sicilleri sizin elinizdeydi. Eğitimleri, davranışları, izinleri, disiplin durumları sizin kontrolünüzdeydi. Madem yıllar sonra anlatıldığı kadar açık, örgütlü ve vahim bir suç tablosu vardı; neden o yıllarda bu suçlar ortaya çıkarılmadı? Neden öğrencilikleri sırasında bireysel soruşturmalar yapılmadı? Neden suç işlediği iddia edilen kişi suç fiiliyle karşı karşıya bırakılmadı?
Bunun yerine önce toplu tasfiye yapıldı. Sonra yıllar geçti. Ve bu kez aynı insanlar sivil hayatlarında operasyonların, gözaltıların, davaların ve bitmek bilmeyen damgalamanın hedefi hâline getirildi. Askerlik mesleği ellerinden zaten alınmıştı. Üniformaları alınmıştı. Okullarıyla ilişkileri kesilmişti. Devletin askerî yapısının dışına çıkarılmışlardı. Buna rağmen mesaj şuydu: Sizi yalnızca ordudan çıkarmak yetmez. Sivil hayatınızda da peşinizi bırakmayacağız.
İşte asıl vicdansızlık burada başlıyor.
Bir gencin bütün geleceğini elinden alıyorsunuz. Yıllarca verdiği emeği yok sayıyorsunuz. Onu arkadaşlarının, ailesinin ve toplumun gözünde şüpheli hâle getiriyorsunuz. Ardından yıllar sonra hakkında bir telefon kaydı, bir başkasının beyanı, bir dijital kayıt, bir kodlama veya geçmişte kurduğu bir temas bulunduğunda bunu bütün geçmişinin açıklaması gibi sunuyorsunuz: “Bakın, zaten bunlar böyleydi.”
Hayır.
Yıllar sonra ileri sürülen bir iddia, yıllar önce yapılan toplu hukuksuzluğu geriye doğru meşrulaştırmaz. Bir kişinin hakkında sonradan soruşturma açılması, 16.409 kişinin bir gecede geleceğinin yok edilmesini haklı hâle getirmez. Bir gruptaki bazı kişiler hakkında ortaya atılan suçlamalar, aynı üniformayı giymiş binlerce insanın tamamına bulaştırılamaz.
Ama yapılan tam olarak budur: kolektif suçluluk üretmek.
“Eski askerî öğrenci”, yıllar içinde başlı başına şüpheli bir kimliğe dönüştürüldü. Haber başlıklarında tekrar tekrar aynı dil kullanıldı. “FETÖ’cü askerî öğrenciler”, “mahrem yapılanma”, “yakalanan eski askerî öğrenciler”… İnsanların zihnine yıllarca aynı bağlantı kazındı: askerî öğrenci = örgüt mensubu.
Sonra devletin televizyonu TRT, Mahrem adlı on bölümlük bir drama-belgeselle FETÖ’nün askerî okullara öğrenci yerleştirdiği ve TSK içindeki yapılanmasını anlattı. TRT bu yapımın etkin pişmanlık kapsamında ifade veren kişilerin anlatımlarına ve örgütün askerî okullara öğrenci yerleştirdiği tezine dayandığını açıkça duyurdu. Ama televizyon dizisi mahkeme kararı değildir. Drama delil değildir. Haber başlığı hüküm değildir. Bir örgütün askerî okullara sızdığı iddiası veya bazı kişilerin suç işlemiş olması, aynı sıralarda okumuş binlerce öğrenciyi topluca suçlu hâle getirmez.
Daha büyük çelişki şudur: 2016 öncesinde bir öğrencinin dini veya ideolojik çevresi üzerinden bütün askerî öğrenciler kuşku altında bırakılırken, 2016 sonrasında askerî öğrenci alım sistemi yeniden kurulmuş ve dışarıdan emekli personel ile başka kamu personeli de seçim komisyonlarında görevlendirilmiştir. Millî Savunma Bakanlığı dahi, kamuoyunda SADAT ile ilişkilendirilen Gürcan Onat'ın 2017 ve 2018 askerî öğrenci seçimlerinde görev yaptığını kabul etmiş. Bu gerçek yeni öğrencilerin suçlu olduğunu göstermez. Tam tersine sorulması gereken şeyi gösterir: Bir dönemde insanların çevresi ve ilişkileri kolektif suçlama için kullanılabiliyorsa, aynı ölçü neden herkese uygulanmamaktadır?
Böylece önce yapılan tasfiyenin toplumsal gerekçesi sonradan üretildi. Kamuoyuna sürekli şu mesaj verildi: “Bakın, demek ki bunların atılması doğruymuş.”
İşte itiraz tam olarak buna.
Hukuk böyle işlemez. Önce insanı cezalandırıp sonra suç arayamazsınız. Önce hayatını yıkıp sonra o yıkımı haklı gösterecek gerekçeler biriktiremezsiniz. Bir insanı yıllar sonra ortaya çıkan ilişkiler, temaslar, telefon kayıtları veya başka insanların anlatımları üzerinden geçmişe doğru yeniden tanımlayıp “zaten suçluydu” diyemezsiniz.
Daha da büyük bir çelişki vardır.
Eğer mesele gerçekten insanların bir dini çevreyle, cemaatle veya belirli bir düşünce dünyasıyla temas kurmasıysa, o zaman aynı ölçünün herkese uygulanması gerekir. Bir kişinin bir dini sohbet dinlemesi, bir hocayla görüşmesi, bir çevreyle manevi bağ kurması tek başına suç sayılamaz. İnsanların inancı, ibadeti ve düşünce dünyası devletin keyfine göre suç veya masumiyet ölçüsüne dönüşemez. Suç başka şeydir, inanç başka şeydir. Suç kişinin fiilidir; kimliği, ailesi, çevresi veya dinlediği insan değildir.
Burada devletin sorumluluğunu ters yüz eden başka bir büyük çelişki daha vardır. Eğer devlet gerçekten gençlerin belirli bir yapı tarafından yönlendirildiğine, manipüle edildiğine veya örgütsel amaçlarla kullanıldığına inanıyorsa, mücadele etmesi gereken asıl yer on sekiz yaşındaki öğrenci değildir. Asıl mücadele edilmesi gereken, o genci daha çocuk denecek yaşta etkisi altına aldığı iddia edilen yapı, onu yönlendiren mekanizma ve suç üreten merkezdir.
Bir genç, dini duygularını güçlendirmek, imanını öğrenmek, manevi bir çevre bulmak veya kendisine yol gösterecek insanlarla görüşmek amacıyla bir cemaate, sohbete ya da dini çevreye yaklaşmış olabilir. Eğer daha sonra bu çevrenin arkasında hukuka aykırı bir örgütlenme, manipülasyon veya gizli bir amaç bulunduğu iddia ediliyorsa, devletin görevi o genci yıllar sonra hayat boyu cezalandırmak değil; bu mekanizmayı zamanında ortaya çıkarmak, suç işleyen yöneticileri ve organizasyonu hukuk içinde etkisiz hâle getirmek ve gençleri bu yapılardan korumaktır.
Çünkü devletin görevi gençlerini avlamak değil, onları korumaktır.
Bir ülkenin yetişmiş evladının daha çocuk yaşta manipüle edilmesi devlet açısından zaten başlı başına bir başarısızlıktır. Devlet önce buna engel olamayıp, sonra kendi denetimindeki askerî okulda yıllarca eğittiği aynı gence dönerek ‘Sen yıllar önce şu insanlarla görüştün, şu çevrede bulundun; artık bunun bedelini hayatın boyunca ödeyeceksin’ diyemez. Bu, devletin kendi denetim ve önleme sorumluluğunun faturasını gençlere kesmesidir.
Madem ortada gençleri etkileyen tehlikeli bir ideolojik veya örgütsel merkez vardı, neden mücadele gençlerle değil o merkezle yapılmadı? Neden bu yapıların insan devşirme, yönlendirme ve gizli örgütlenme mekanizmaları zamanında ortaya çıkarılmadı? Neden çocuk yaşta bu çevrelere girdiği iddia edilen insanlar korunmak, bilgilendirilmek ve bu yapılardan uzaklaştırılmak yerine yıllar sonra kriminalize edildi?
Bir devlet kendi gençlerini bir yapının etkisinden koruyamamışsa bunun cevabı, o gençlerin hayatlarını mahvetmek değildir. Tam tersine onları bu etkinin dışına çıkarmak, topluma kazandırmak, eğitimlerini tamamlatmak ve ülkeye katkı sağlayabilecekleri bir hayat kurmalarına imkân vermektir. Ülkenin yetişmiş insanını kaybetmek, onu hapse atmak, mesleğinden etmek ve hayat boyu damgalamak hiçbir toplumu daha güçlü yapmaz. Bu, hem o insanın hem ailesinin hem de ülkenin kaybıdır.
Ve eğer amaç gerçekten gençleri ideolojik yapılardan korumaksa, ölçü son derece basit olmalıdır: Suç işleyen yapı ve suç işleyen kişiyle hukuk içinde mücadele edilir; inancı, sohbeti, çevresi veya genç yaşta maruz kaldığı etki nedeniyle bir insanın bütün hayatı suçlaştırılmaz. Devletin büyüklüğü gençlerini ezmesinde değil, onları yanlış yapılardan koruyup yeniden topluma kazandırabilmesindedir.
Dün bir ideolojik veya dini çevreyle temas insanları hayat boyu damgalamak için kullanılıyorsa, bugün başka çevrelere mensup insanların aynı kurumlara girmesine göz yumulduğunda ortaya devasa bir ikiyüzlülük çıkar. Mesele gerçekten “devleti ideolojik yapılardan korumak” ise bunun ölçüsü iktidara yakınlık veya uzaklık olamaz. Ya hukuk herkese uygulanır ya da ortada hukuk değil, siyasi sadakat sistemi vardır.
Buradaki en büyük çelişkilerden biri de şudur: Bir dönemin askerî öğrencileri “cemaat”, “irtica”, “örgüt bağlantısı” gibi kavramlarla topluca şüpheli hâle getirilip tasfiye edilirken, aynı devlet 2016’dan sonra askerî öğrenci sistemini baştan kurdu; kendi belirlediği yeni seçim mekanizmalarıyla, kendi oluşturduğu komisyonlarla ve kendi siyasal döneminin kurumları içinde yeni bir subay ve astsubay nesli yetiştirmeye başladı.
O hâlde sorulması gereken soru açıktır:
Mesele gerçekten ordunun ideolojik yapılardan arındırılması mıydı, yoksa eski kadroların tasfiye edilip siyasal iktidarın çok daha rahat kontrol edebileceği yeni bir askerî düzen kurulması mıydı?
Çünkü dün bir öğrencinin dini çevresi, görüştüğü insanlar veya dünya görüşü onun bütün geleceğinin yok edilmesine gerekçe yapılabiliyorsa; bugün iktidara yakın çevrelerle ilişkili kişilerin askerî öğrenci seçim süreçlerinde yer almasına neden aynı şüpheyle yaklaşılmamaktadır?
2016 öncesinin öğrencilerine yöneltilen suçlamaların merkezinde sürekli aynı iddia vardı: “Devletin içine kendi insanlarını yerleştiren bir yapı vardı.”
Peki bugün aynı devletin yapması gereken, bütün ideolojik ve siyasi referansları askerî öğrenci seçiminden uzak tutmak değil midir?
Eğer ölçü gerçekten liyakat ise, öğrencinin referansı iktidara yakın bir vakıf, cemaat, dernek, siyasi çevre veya başka bir yapı olamaz. Eğer ölçü gerçekten Türk Silahlı Kuvvetlerinin tarafsızlığı ise, dün hangi ideolojik yapılanmaya karşı çıkılmışsa bugün de aynı mesafe bütün yapılara karşı korunmalıdır.
Aksi hâlde ortaya çıkan tablo “orduyu siyasetten temizlemek” değildir.
Bir ideolojik etkinin yerine başka bir ideolojik etki koymaktır.
Daha da çarpıcı olan, 2016 sonrasında askerî öğrenci seçim komisyonlarında SADAT’la ilişkilendirilen bir ismin görev yaptığının devlet tarafından dahi kabul edilmiş olmasıdır. Devlet bunun bütün seçim sisteminin SADAT tarafından yönetildiği anlamına gelmediğini söylemektedir. Elbette tek bir kişinin görev alması, bütün öğrencilerin belirli bir yapının mensubu olduğunu göstermez. Zaten tam da anlatmaya çalıştığımız budur.
Ama aynı ilke geçmişteki askerî öğrencilere neden uygulanmadı?
Bir öğrencinin bir çevreyle teması bütün hayatını suçlaştırmaya yeterli görülürken, devletin kendi kurduğu yeni sistemde siyasi veya ideolojik bağlantı tartışmalarının ortaya çıkması neden aynı toplu suçlama mantığını doğurmuyor?
İşte çifte standart burada ortaya çıkıyor.
Eski askerî öğrenciler için:
“Şu kişiyle görüştü.”
“Şu çevrede bulundu.”
“Şu yapıyla bağlantısı olduğu iddia edildi.”
denildiğinde bütün bir öğrencilik geçmişi suç deliline çevriliyor.
Ama yeni düzenin kadrolarını belirleyen süreçlerde iktidara yakınlık, siyasi referans veya ideolojik yakınlık iddiaları gündeme geldiğinde aynı devlet bir anda bireysellikten, prosedürden ve “bir kişinin bütün sistemi temsil etmeyeceğinden” söz ediyor.
O zaman bu ilke başından beri herkese uygulanmalıydı.
Bir kişinin bağlantısı binlerce öğrenciyi suçlu yapmıyorsa, geçmişte de yapmamalıydı.
Bir komisyon üyesinin dünya görüşü bütün öğrencileri suçlu yapmıyorsa, geçmişte bir öğrencinin dini çevresi de onun bütün hayatını suçlu hâle getirmemeliydi.
Asıl mesele tam olarak budur:
TSK herhangi bir cemaatin, vakfın, partinin, tarikatın veya siyasi liderin ordusu değildir.
Ordu, iktidarın kendi sadakat kadrolarını yetiştireceği bir insan kaynağı havuzu değildir. Subaylık siyasi biat makamı değildir. Bir subayın sadakati kişilere değil; hukuka, Anayasa’ya, ülkeye ve görevine olmak zorundadır.
Bu nedenle 2016’da binlerce öğrenciyi bir gecede sistemin dışına atıp ardından yeni askerî eğitim sistemini siyasal iktidarın çok daha doğrudan denetimi altında yeniden kurmak, yalnız geçmiş mağduriyetleri açısından değil, Türk Silahlı Kuvvetlerinin kurumsal tarafsızlığı açısından da sorgulanmalıdır.
Bir dönem “devlete sızma” diye tarif edilen şeyin ölçüsü gerçekten kurumsal bağımsızlık ise, aynı devlet bugün de kendi siyasi ve ideolojik çevresinin ordu üzerinde etkili olmasına izin vermemelidir.
Yok eğer mesele ideoloji değil de hangi ideolojinin iktidara sadık olduğuysa, o zaman yapılan şey ordunun ideolojiden arındırılması değildir.
Ordunun ideolojisinin değiştirilmesidir.
Ve böyle bir durumda 2016 sonrası yaşananlara yalnızca “FETÖ ile mücadele” penceresinden bakmak yetersiz kalır. Aynı zamanda şu soruyu da sormak gerekir:
Eski askerî öğrenciler tasfiye edilirken, onların boşalttığı yerlere nasıl bir askerî nesil yetiştirilmek istendi?
Atatürkçü, kurumsal gelenek içinde yetişmiş ve siyasi iktidardan bağımsız bir subay profili mi?
Yoksa siyasal iktidarla çatışmayacak, onun dünya görüşüne daha yakın ve onun kurduğu yeni sistem içinde yetişmiş bir subay profili mi?
Bu sorunun cevabını sloganlar değil; 2016’dan sonra değiştirilen kurumlar, seçim mekanizmaları, mülakat sistemleri, atamalar ve askerî eğitim anlayışının yıllar içindeki dönüşümü verecektir.
Ama bir ilke şimdiden son derece açıktır:
Bir orduyu bir cemaatten korumanın yolu onu başka bir siyasi veya ideolojik çevrenin etkisine açmak değildir.
Gerçek çözüm, Türk Silahlı Kuvvetlerini bütün cemaatlerden, bütün siyasi yapılardan ve bütün kişisel sadakat ağlarından eşit biçimde uzak tutmaktır.
Aksi hâlde değişen yalnızca isimler olur.
Sistem aynı kalır.
Ve bütün bunların devlet açısından yarattığı yıkım da unutulmamalıdır.
Bir subay bir gecede yetişmez. Askerî disiplin, komuta kültürü, dayanıklılık, meslek bilgisi ve kurumsal aidiyet birkaç aylık eğitimle ikame edilemez. Yıllarca askerî eğitim almış binlerce gencin aynı anda sistemin dışına atılması, yalnız onların hayatına vurulan bir darbe değildir. Devletin kendi eğitim yatırımını, kendi yetişmiş insan kaynağını ve kendi kurumsal hafızasını da yok etmesidir.
Bu gençlerin hayatlarından yıllar alındı. Ailelerinin emeği alındı. Devletin milyarlarca liralık eğitim, barınma, personel ve altyapı yatırımı boşa çıkarıldı. Birçoğu hayatlarının en verimli döneminde yeniden sıfırdan başlamaya zorlandı. Sonra da bu insanlara yıllarca “siz zaten suçluydunuz” denildi.
Asıl kabul edilemez olan budur.
Önce gençlerin geleceğini elinden alacaksınız.
Sonra onları toplumun gözünde damgalayacaksınız.
Sonra haberlerle, operasyonlarla ve siyasi söylemlerle bu damgayı sürekli canlı tutacaksınız.
Sonra da bütün bunlara “adalet” diyeceksiniz.
Bu adalet değildir.
Bu, bir neslin hayatının üzerine siyasal bir damga vurulmasıdır.
Ve bugün hâlâ sorulması gereken soru son derece basittir:
Bu 16.409 gencin tek tek suçu neydi?
Onları yıllarca seçen, eğiten ve denetleyen devlet, bir gecede neden tamamını gözden çıkardı?
Madem bu insanlar yıllarca anlatıldığı kadar büyük bir tehditti, devlet bunu kendi okullarında neden göremedi?
Madem ortada bireysel suç vardı, neden suçlu olan kişiyle masum olan kişi birbirinden ayrılmadı?
Madem hukuk işliyordu, neden binlerce insan önce topluca cezalandırıldı, sonra yıllarca üzerlerine suçluluk hikâyeleri inşa edildi?
Ve madem bütün bunlar doğruydu, neden hâlâ insanların bu soruları sormasından korkuluyor?
Bir devlet kendi yaptığı hatanın üzerini, o hatanın mağdurlarını suçlayarak örtemez.
Bir iktidar bir insanı düşman ilan ettiği için o insan suçlu olmaz.
Bir haber başlığı bin defa tekrarlandığında mahkeme kararına dönüşmez.
Bir propaganda yıllarca sürdürüldüğünde gerçek olmaz.
16.409 insanın hayatı bir siyasi kararın dipnotu değildir.
Bu insanlar sayı değil. Bunların kaybedilmiş yılları, yarım bırakılmış meslekleri, dağıtılmış hayatları, parçalanmış aileleri ve ellerinden alınmış gelecekleri var.
Ve bir gün bu ülke gerçekten hukukla yüzleşecekse, işe bu insanlara “Siz ne yaptınız?” diye sormaktan önce devletin kendisine şu soruyu sorarak başlaması gerekir:
Siz bu çocuklara ne yaptınız?
Bu bölüm; düzenlemeleri, operasyon haberlerini, mahkeme kararlarını ve hak iadesi girişimlerini tarih sırasıyla bir araya getirir.
Ayrıntılı zaman çizelgesi →Ceza davalarında AYM bireysel başvurusu için 30 günlük süre, nihai karar, istinaf-temyiz yollarının tüketilmesi, kabul edilebilirlik ve temel hak ihlalleri.
Ceza mahkûmiyetinde istinaf ve temyiz farkı, iki haftalık süre, eksik inceleme, yetersiz gerekçe, hukuka aykırı delil ve savunma hakkı.
ByLock, ankesör, aday numarası, Bank Asya ve tanık beyanları yıllar sonra örgüt üyeliği deliline dönüştürülebilir mi? Kanunilik ilkesi ne diyor?
Tutuklama kararının şartlarını, itiraz ve tahliye talebi yollarını, adli kontrolü ve kişi özgürlüğü güvencelerini CMK, Anayasa Mahkemesi ve AİHM kararları çerçevesinde ele alan hukukî rehber.
Yakalama ve gözaltında isnadı öğrenme, susma, müdafi yardımı, ifade tutanağı, yasak ifade yöntemleri, lehe delil ve işlem sonrası başvuru yollarına ilişkin genel hukuki rehber.
